Στεφανιαία καρδιοπάθεια

266

ΟΡΙΣΜΟΙ

Στεφανιαία νόσος

Είναι η προσβολή των στεφανιαίων αρτηριών από κάποια νόσο.  Επειδή η συχνότερη πάθηση των αρτηριών είναι η αρτηριοσκλήρωση ή αθηρωμάτωση, ο όρος στεφανιαία νόσος στη πράξη ταυτίζεται με τον όρο στεφανιαία αθηροσκλήρωση.  Ο όρος στεφανιαία νόσος αποτελεί παθολογοανατομική διάγνωση και μπορεί να υπάρχει χωρίς να υπάρχει πάθηση της καρδιάς.  Ωστόσο, σήμερα με τις απεικονιστικές μεθόδους μπορεί να διαγνωστεί εν ζωή και πριν εκδηλωθεί.  Η στεφανιαία νόσος είναι κατά πολύ συχνότερη από την στεφανιαία καρδιοπάθεια διότι η στεφανιαία αρτηριοσκλήρωση μπορεί να ακολουθήσει καλοήθη πορεία χωρίς να προκαλέσει βλάβη στην καρδιά.

Στεφανιαία καρδιοπάθεια

Είναι η πάθηση της καρδιάς που οφείλεται στη στεφανιαία νόσο.  Δηλαδή, η στεφανιαία νόσος πρέπει να έχει επιφέρει συνέπειες πάνω στη λειτουργία της καρδιάς – του μυοκαρδίου κυρίως – για να έχουμε στεφανιαία καρδιοπάθεια.

Στεφανιαίες αρτηρίες και στεφανιαία κυκλοφορία

Οι στεφανιαίες αρτηρίες είναι το πρώτο ζεύγος αρτηριών της αορτής.  Εκφύονται αμέσως μετά τη ρίζα της αορτής από τους κόλπους του Valsalva.  Η αριστερή διχάζεται στην προσθία κατιούσα και την περισπωμένη.  Έτσι μιλάμε για τρεις αρτηρίες.  Είναι μυϊκού τύπου αρτηρίες που μετά από πορεία και διακλαδώσεις στην επιφάνεια της καρδιάς – επικαρδιακά – δίνουν κάθετους κλάδους που βυθίζονται μέσα στο μυοκάρδιο.  Καθώς το μυοκάρδιο συστέλλεται, συμπιέζει τους κλάδους αυτούς και έτσι η ροή του αίματος σταματά στη συστολή και γίνεται κυρίως στη διαστολή σε αντίθεση με όλες τις άλλες αρτηρίες του σώματος.  Στην ηρεμία ένα μικρό ποσοστό των στεφανιαίων τριχοειδών είναι ανοικτό, ενώ όταν το έργο της καρδιάς αυξάνει επιστρατεύονται περισσότερα τριχοειδή και η στεφανιαία κυκλοφορία αυξάνει.  Η στεφανιαία κυκλοφορία έχει έτσι τεράστιες εφεδρείες.  Το φλεβικό αίμα επιστρέφει στο δεξιό κόλπο με τις στεφανιαίες φλέβες που καταλήγουν στο στεφανιαίο κόλπο.  Ακόμα και στην ηρεμία η αιμοσφαιρίνη του αίματος της στεφανιαίας κυκλοφορίας αποδίδει (αδειάζει) στο μέγιστο βαθμό το οξυγόνο που μεταφέρει στη δίοδό της από τα τριχοειδή, (η αρτηριοφλεβική διαφορά οξυγόνου δηλαδή είναι μεγάλη) και έτσι όταν το μυοκάρδιο χρειάζεται να πάρε παραπάνω οξυγόνο, ο μόνος τρόπος είναι να αυξηθεί η ροή.

Ισχαιμία μυοκαρδίου

Είναι όρος φυσιοπαθολογικός και υποδηλώνει ότι η προσφορά οξυγόνου στο μυοκάρδιο είναι μικρότερη από αυτή που απαιτείται για τις ανάγκες της λειτουργίας του.  Η ισχαιμία μπορεί να μην είναι διαρκής αλλά να υπάρχει όταν αυξάνουν οι ανάγκες σε οξυγόνο, όπως όταν αυξάνει το καρδιακό έργο.  Ο μηχανισμός της ισχαιμίας στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων είναι η ανεπαρκής ροή ή η ανεπαρκής αύξηση της ροής όταν αυξάνουν οι ανάγκες.

Ανεπάρκεια των στεφανιαίων

Όρος που δεν χρησιμοποιούμε πια τόσο συχνά, υποδηλώνει την ανικανότητα των στεφανιαίων να επιτρέπουν την αύξηση της στεφανιαίας ροής.

Ισχαιμική καρδιοπάθεια

Είναι όρος σχεδόν ταυτόσημος με τον όρο «στεφανιαία καρδιοπάθεια» ο οποίος τον έχει τώρα πια αντικαταστήσει.

 

Η στεφανιαία καρδιοπάθεια εκδηλώνεται με τα παρακάτω σύνδρομα:

Σταθερή στηθάγχη

Είναι η στηθάγχη που προκαλείται στη διάρκεια της προσπάθειας και υποχωρεί με τη διακοπή της προσπάθειας.

Ασταθής στηθάγχη

Είναι κρίση στηθάγχης που συμβαίνει στην ηρεμία, μπορεί να επαναλαμβάνεται ή να παρατείνεται αλλά χωρίς εκδηλώσεις εμφράγματος.

Έμφραγμα του μυοκαρδίου

Είναι το σύνδρομο που οφείλεται στην οξεία νέκρωση τμήματος του μυοκαρδίου λόγω διακοπής της κυκλοφορίας του.  Η διακοπή της κυκλοφορίας οφείλεται σε οξεία απόφραξη κλάδου της στεφανιαίας αρτηρίας από το σχηματισμό θρόμβου.  Συνήθως υπάρχουν τουλάχιστον δύο από τις παρακάτω χαρακτηριστικές εκδηλώσεις:

  1. Χαρακτηριστικός πόνος διάρκειας τουλάχιστον πάνω από 20 min.
  2. Χαρακτηριστικές μεταβολές στο ηλεκτροκαρδιογράφημα.
  3. Χαρακτηριστική αύξηση καρδιακών ενζύμων στο αίμα που χρονικά ακολουθεί το συμβάν.

Αιφνίδιος θάνατος

Σήμερα ξεχωρίζουμε τα εμφράγματα που συνοδεύονται από ανάσπαση του ST διαστήματος στο ΗΚΓ (STEMI) και εκείνα που δεν συνοδεύονται από ST ανάσπαση (NSTEMI) αλλά συνήθως με πτώση του ST ή μεταβολές επαναπολώσεως (του κύματος Τ).

Είναι ο ακαριαίος ή θάνατος που συμβαίνει λίγες ώρες από την έναρξη συμπτωμάτων λόγω στεφανιαίας καρδιοπάθειας.  Οφείλεται σε μαρμαρυγή των κοιλιών λόγω της οξείας ισχαιμίας.

Ασταθής στηθάγχη, έμφραγμα του μυοκαρδίου και ο αιφνίδιος θάνατος λέγονται όλα μαζί οξέα στεφανιαία ή οξέα ισχαιμικά σύνδρομα.  Οφείλονται σε σχηματισμό ενδοαυλικού θρόμβου λόγω διάρρηξης αθηρωματικής πλάκας.  Στην περίπτωση του εμφράγματος ο θρόμβος είναι πλήρως αποφρακτικός, ενώ στην ασταθή στηθάγχη προκαλεί μερική απόφραξη.

Καρδιακή ανεπάρκεια

Είναι αποτέλεσμα βλάβης του μυοκαρδίου λόγω της στεφανιαίας καρδιοπάθειας.  Μπορεί να είναι αποτέλεσμα ενός ή περισσοτέρων εμφραγμάτων ή διάχυτης βλάβης του μυοκαρδίου χωρίς να έχει προηγηθεί έμφραγμα.

Καρδιακές αρρυθμίες

Μπορεί να είναι εκδήλωση της στεφανιαίας καρδιοπάθειας σε συνδυασμό με ένα από τα παραπάνω σύνδρομα ή και μεμονωμένα, οπότε πρέπει να αποδειχθεί ότι πράγματι οφείλεται στη στεφανιαία καρδιοπάθεια.  Μπορεί να υπάρχουν κολπική, κοιλιακή αρρυθμία ή αποκλεισμός των σκελών και της κολποκοιλιακής αγωγής.

 

Στηθάγχη

Είναι χαρακτηριστική δυσάρεστη αίσθηση – σύμπτωμα – που οφείλεται στην ισχαιμία του μυοκαρδίου.  Για να ονομάσουμε ένα ενόχλημα στηθάγχη πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι οφείλεται σε ισχαιμία.  Η τεκμηρίωση της ισχαιμίας γίνεται είτε με τις μεταβολές στο ΗΚΓ κατά τη διάρκεια κρίσης ή στη διάρκεια δοκιμασίας κόπωσης είτε με διάφορες απεικονιστικές μεθόδους όπως το ραδιοϊσοτοπικό σπινθηρογράφημα μυοκαρδίου, ή το υπερηχοκαρδιογράφημα με φαρμακευτική καρδιακή διέγερση.

Σιωπηρή ισχαιμία

Είναι η εκδήλωση ισχαιμίας χωρίς υποκειμενικά συμπτώματα, δηλαδή χωρίς στηθάγχη.  Αποκαλύπτεται συνήθως με το ηλεκτροκαρδιογράφημα.

Ισχαιμικές εκδηλώσεις

Είναι τα φαινόμενα που υποδηλώνουν ότι σε κάποια περιοχή του μυοκαρδίου υπάρχουν συνθήκες ισχαιμίας.  Τα φαινόμενα αυτά περιλαμβάνουν τη στηθάγχη, τις μεταβολές στο ηλεκτροκαρδιογράφημα, τις διαταραχές στη συστολική λειτουργία που μπορεί να αποκαλυφθούν με διάφορες απεικονιστικές και αιμοδυναμικές μεθόδους και κυρίως μεταβολικές ανωμαλίες.

Μυοκάρδιο σε «χειμερία νάρκη» (hibernating) είναι η υπολειτουργία – ασυστολία- του μυοκαρδίου λόγω ανεπαρκούς αρδεύσεως που όμως δεν είναι νεκρωμένο και εφ’ όσον τροφοδοτηθεί θα αρχίσει πάλι να συστέλλεται.  Ο όρος «βιώσιμο» μυοκάρδιο υποδηλώνει περίπου το ίδιο πράγμα.