Χοληστερίνη και υγεία

461

Η ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ ΣΤΙΣ ΑΡΤΗΡΙΕΣ

Ποιά είναι η σημασία της αυξημένης χοληστερίνης;

Η χοληστερίνη είναι ένα από τα φυσιολογικά και απαραίτητα συστατικά του αίματός μας.  Η αυξημένη όμως ποσότητά της (όπως και το κάπνισμα και  η αυξημένη αρτηριακή πίεση) ευνοεί την ανάπτυξη της πάθησης εκείνης των αρτηριών, που οδηγεί σε καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια. Η πάθηση αυτή λέγεται αθηροσκλήρωση ή αρτηριοσκλήρωση. Πολλά άτομα έχουν την προδιάθεση να έχουν  αυξημένη χοληστερίνη στο αίμα τους που ούτε γίνεται αισθητή και ούτε προκαλεί καμία ενόχληση, αλλά σιγά-σιγά οδηγεί στην αθηροσκλήρωση.

Τι είναι αθηροσκλήρωση;

Είναι μία πολύ διαδεδομένη πάθηση του τοιχώματος των αρτηριών, υπεύθυνη για τη συντριπτική πλειοψηφία των καρδιακών και εγκεφαλικών επεισοδίων, καθώς και άλλων σοβαρών νοσημάτων. Η αθηροσκλήρωση ξεκινάει σαν μία φλεγμονή του τοιχώματος της αρτηρίας, και ακολουθεί άθροιση χοληστερίνης. Η προσβολή της αρτηρίας δεν είναι ομοιόμορφη αλλά κατά τόπους σχηματίζοντας εδώ και εκεί αθηρωματικές πλάκες.

Η αθηροσκλήρωση είναι η συχνότερη αιτία των καρδιακών, εγκεφαλικών και άλλων αγγειακών παθήσεων που είναι κατά πολύ η συχνότερη αιτία θανάτου στο πληθυσμό.

Γιατί τόσος λόγος για τη χοληστερίνη;

Έχει αποδειχθεί ότι αν μειωθεί η αυξημένη χοληστερίνη στο αίμα μας και η μείωση αυτή διατηρηθεί, τότε επιβραδύνεται η εξέλιξη της αθηροσκλήρωσης και προλαβαίνονται πολλά καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια.

Πώς διαπιστώνεται η αύξηση  της χοληστερίνης;
Η διαπίστωση γίνεται εύκολα με τη μέτρηση της χοληστερίνης σε μικρή ποσότητα αίματος. Δεν χρειάζεται να έχει προηγηθεί νηστεία. Εάν η μέτρηση γίνει σωστά στο εργοστάσιο, φθάνει μια μέτρηση. Επειδή όμως το ποσό της χοληστερίνης στο αίμα μας (όπως σχεδόν όλα τα συστατικά του) παρουσιάζει διακυμάνσεις, καλό είναι να διασταυρωθεί το αποτέλεσμα με επανάληψη της μέτρησης. Εάν ένα άτομο έχει πραγματικά χαμηλές τιμές, δεν χρειάζεται να μετρά τη χοληστερίνη του παρά μόνο κάθε 4-5 χρόνια. Εάν όμως έχει οριακές τιμές, θα πρέπει να τη μετράει κάθε 1-2 χρόνια. Άτομα με αυξημένη χοληστερίνη πρέπει να βασίζονται στις συμβουλές του γιατρού τους.

Μόνο τη χοληστερίνη χρειάζεται  να μετράμε;

Εάν η χοληστερίνη είναι χαμηλή, κάτω από 200 mg/dl, δεν χρειάζεται άλλη μέτρηση. Εάν όμως είναι υψηλότερη, τότε πρέπει να μετρηθούν τα τριγλυκερίδια (μετά από νηστεία 12 ωρών) και η χοληστερίνη HDL. ο προσδιορισμός των ολικών λιπιδίων δεν βοηθάει στη περίπτωση αυτή.

Η χοληστερίνη είναι μια λιπαρή ουσία που δεν διαλύεται στο αίμα, και γι αυτό χρειάζεται το μόριό της να συνδεθεί με πρωτεΐνες για να γίνει γαλάκτωμα. Ανάλογα με την πρωτεϊνη που συνδέεται έχουμε στο αίμα τριών ειδών χοληστερίνες, γνωστές με τα αρχικά LDL, HDL, VLDL. Η χοληστερίνη που βλάπτει το τοίχωμα των αρτηριών είναι η LDL, ενώ η HDL όχι μόνο δε βλάπτει αλλά προστατεύει τις αρτηρίες από την LDL χοληστερίνη.  Η VLDL βρίσκεται στα τριγλυκερίδια σε αναλογία 1/5 και της αποδίδουμε μικρότερη ευθύνη.

Έτσι απλά λέμε την LDL «κακή» και την HDL «καλή» χοληστερίνη. Μετρούμε συνήθως στο εργαστήριο τη ολική χοληστερίνη, την HDL και τα τργλυκερίδια. Για να υπολογίσουμε την LDL, παίρνουμε το 1/5 των τριγλυκερίδιων, προσθέτουμε τη τιμή της HDL και το άθροισμα αυτό αφαιρούμε από την ολική χοληστερίνη. Η διάφορα είναι η τιμή του LDL χοληστερίνης. ο υπολογισμός αυτός δεν ισχύει όταν τα τριγλυκερίδια είναι πολύ υψηλά.

Ποιές είναι οι φυσιολογικές τιμές  χοληστερίνης;

Δεν πρέπει να μιλάμε για φυσιολογικές και παθολογικές τιμές αφού όσο πιο χαμηλή η χοληστερίνη, τόσο καλύτερα. Ωστόσο, είναι καλύτερα η ολική χοληστερίνη να μην είναι πάνω από 200 mg/dl και η χοληστερίνη LDL πάνω από 100 mg/dl.

Όταν η ολική χοληστερίνη είναι πάνω από 220 mg/dl και η χοληστερίνη LDL πάνω από 150 mg/dl, είναι απαραίτητο να παρθούν μέτρα για τη μείωσή τους. σε άτομα όμως και με άλλους παράγοντες κινδύνου, πρέπει να λαμβάνονται μέτρα και με χαμηλότερες τιμές χοληστερίνης. Ασθενείς, εξάλλου, που έχουν ήδη εκδηλώσει καρδιοπάθεια, όπως έμφραγμα ή στηθάγχη, πρέπει να παίρνουν φάρμακα χοληστερίνης ανεξάρτητα από το πόσο χοληστερίνη έχουν.

Η επίσημη κατάταξη των τιμών χοληστερίνης σε mg/dl είναι η εξής:

Ολική χοληστερίνη: 

Ιδανική                κάτω από 200
Οριακή                 200-239
Υψηλή                  πάνω από 240

LDL χοληστερίνη: 

Ιδανική                κάτω από 100

Οριακή                 100-159

Υψηλή                  πάνω από 160

HDL χοληστερίνη:  

Χαμηλή                κάτω από 40

Υψηλή                  πάνω από 60 (όσο πιο υψηλή η HDL τόσο καλύτερα)

Από τι εξαρτάται η χοληστερίνη  του αίματος;

Την προσδιορίζει κυρίως η προδιάθεση του οργανισμού που καθορίζει το ρυθμό που τη συνθέτει το συκώτι, αλλά σε ένα σημαντικό ποσοστό εξαρτάται από τη δίαιτα του ατόμου. Το ποσοστό αυτό είναι περίπου 20%, και τις περισσότερες φορές είναι καθοριστικό. Π.χ. εάν ένα άτομο έχει χοληστερίνη 300 mg/dl και διορθώσει τη δίαιτά του, μπορεί να μειωθεί στα 240 mg/dl που μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων κατά 50%.

Με ποιό τρόπο μειώνεται η χοληστερίνη;

Η χοληστερίνη θα μειωθεί με την αλλαγή της διατροφής, δηλαδή, την κατάλληλη δίαιτα. συχνά φτάνει η δίαιτα. Εάν η δίαιτα δεν είναι αρκετή, ο γιατρός αποφασίζει να χορηγήσει κατάλληλα φάρμακα, που πρέπει όμως να παίρνονται συνεχώς.

Ποιά είναι η δίαιτα που μειώνει  τη χοληστερίνη;

Είναι η σύνθεση των τροφών του 24ώρου που δεν περιέχει τρόφιμα πλούσια σε χοληστερίνη και ζωικά λίπη. Περιλαμβάνει φυτικά λίπη (λάδι) και φυτικές τροφές γενικά. Με τον τρόπο αυτό μειώνονται τα κορεσμένα λίπη και αυξάνονται τα ακόρεστα λίπη.

Ποιά είναι τα κορεσμένα λίπη;

Είναι το λίπος κάθε είδους κρέατος και το βούτυρο του γάλακτος, καθώς επίσης τα υδρογονομένα λάδια, δηλαδή, οι μαργαρίνες. Κορεσμένα φυτικά λίπη είναι το βούτυρο της σοκολάτας (κακάο), της καρύδας και το φοινικέλαιο.

Ποιά είναι τα ακόρεστα λίπη;

Τα περισσότερα φυτικά λίπη – δηλαδή, τα λάδια. Το ελαιόλαδο περιέχει κυρίως το μονοακόρεστο ελαϊκό οξύ και το καλαμποκέλαιο και άλλα σπορέλαια το πολυακόρεστο λινολεικό οξύ. Ακόρεστα επίσης είναι τα ψαρέλαια.

Πού βρίσκεται η χοληστερίνη;

Σε μεγάλες ποσότητες στο κρόκο του αυγού και στα εντόσθια π.χ συκώτι και στο αυγοτάραχο. Σε μικρότερες ποσότητες σε όλα τα κρέατα. στο άσπρο κρέας, όπως το στήθος του κοτόπουλου, υπάρχουν ελάχιστα ποσά καθώς και στο ψάρι.

Ωστόσο η έτοιμη χοληστερίνη που παίρνουμε με τις τροφές είναι μικρή ποσότητα σε σχέση με αυτή που συνθέτει το συκώτι μας.

Τι λάδι πρέπει να προτιμούμε;
Το ελαιόλαδο, που είναι πλούσιο σε μονοακόρεστα, μειώνει τη χοληστερίνη χωρίς να μειώνει την HDL και χωρίς κίνδυνο άλλων προβλημάτων. σήμερα, επομένως, προτιμούμε το ελαιόλαδο και συνιστούμε μόνο μικρές ποσότητες σπορέλαιου, για τις περιπτώσεις που απαιτείται από τη μαγειρική.

Τι είναι τα ω-3;

Είναι τα ακόρεστα λιπαρά των ψαρελαίων. Θεωρούνται ευεργετικά στη διατροφή μας και είναι ένας από τους λόγους που συνιστούμε δίαιτα με πολλά ψάρια. Ως φάρμακα σε μεγάλες ποσότητες χορηγούνται όταν τα τριγλυκερίδια είναι πολύ αυξημένα.

Τι είναι οι φυτοστερόλες;

Είναι ουσίες που περιέχονται σε φρούτα, λαχανικά, στη φλούδα δημητριακών, στα όσπρια και στους ξηρούς καρπούς και έχουν προστεθεί τεχνητά σε εμπορικά προϊόντα, όπως γιαούρτι, γάλα, μαργαρίνες. οι ουσίες αυτές δεσμεύουν την χοληστερίνη και εμποδίζουν την απορρόφησή τους στο έντερο. Μπορεί να μειώσουν λίγο τη χοληστερίνη. Ίσως ένας από τους λόγους που η διατροφή η πλούσια σε φυτικά είναι ωφέλιμη να είναι και οι ουσίες αυτές. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί η μείωση του κινδύνου της νόσου από την πρόσθετη λήψη των ουσιών αυτών με τα γνωστά εμπορικά προϊόντα.

Τι είναι τα TRANS (τρανς) λιπαρά; 

Πολύ βλαβερές ουσίες που παράγονται κατά την επεξεργασία των λιπών, όπως η υδρογόνωση για την παρασκευή μαργαρίνης και το τηγάνισμα σε υψηλές θερμοκρασ ίες. Πρέπει να διαβάζετε προσεκτικά στις συσκευασίες των έτοιμων προϊόντων την περιεκτικότητα σε τρανς λιπαρά. Να αποφεύγετε επίσης τα τηγανητά.

Περιεκτικότητα τροφών σε κορεσμένα λίπη

Τα κρέατα έχουν πάντα λίπος και πρέπει να προτιμάτε τα άπαχα. Διαλέξετε ισχνό μοσχάρι, αρνί ή χοιρινό. Τα πιο άπαχα μέρη είναι το φιλέτο μοσχαριού και ψαρονέφρι χοιρινού. Τα αλλαντικά περιέχουν πάντα άφθονο λίπος και γι αυτό να τα αποφεύγετε. Το κοτόπουλο και η γαλοπούλα έχουν πολύ λίγο λίπος. Το ψάρι έχει ελάχιστο λίπος, κυρίως ακόρεστα ψαρέλαια που είναι ευεργετικά. Γι αυτό συνιστούμε άφθονα ψάρια ιδίως λιπαρά. Τα όστρακα θαλασσινά, σε αντίθεση με το τι πιστεύαμε άλλοτε, δεν περιέχουν χοληστερίνη σαν την ανθρώπινη και δεν χρειάζεται να αποφεύγονται. Αυτό δεν ισχύει για τις γαρίδες, τις καραβίδες και τον αστακό. Ωστόσο, η χοληστερίνη που θα προσληφθεί με λογική κατανάλωση αυτών δεν είναι σημαντική.  Όλα τα γαλακτικά προϊόντα περιέχουν κορεσμένα λίπη, εκτός  από εκείνα που παρασκευάζονται από αποβουτυρωμένο γάλα. Το βούτυρο γάλακτος, η σαντιγί, τα τυριά, το παγωτό, οι κρέμες κ.α. περιέχουν κορεσμένα λίπη. Υπάρχει αποβουτυρωμένο γάλα σε σκόνη ή νωπό, γιαούρτι από αποβουτυρωμένο γάλα (με λιπαρά 0%). Υπάρχουν τυριά με λίγα λιπαρά και η αποβουτυρωμένη μυζήθρα (ανθότυρο).

Ιδέες για το μαγείρεμα του κρέατος

Τρόποι για να ελαττώσετε το λίπος του κρέατος.

Ψήστε το κρέας πάνω σε σχάρα, στο γκριλλ ή στο φούρνο. Για να το υγραίνετε αντί για βούτυρο ή λίπος, χρησιμοποιείστε κρασί, ντομάτα ή λεμόνι ή αλείψτε το με μουστάρδα.

Για κρέας κατσαρόλας, βραστό κ.λ.π μαγειρέψτε το την προηγούμενη και βάλτε το στο ψυγείο. Αφαιρέστε το πάχος που θα έχει στερεοποιηθεί. Για να φτιάξετε σάλτσα για το κρέας, αφήστε το ζωμό να κρυώσει, ώστε να σταθεροποιηθεί το λίπος, το οποίο μετά αφαιρείτε.

Μπιφτέκια, μπριζόλες κ.λ.π, ψήστε στο γκρίλλ και όχι στο τηγάνι.

Αντί να τσιγαρίσετε το κρέας στην κατσαρόλα, βάλτε το για λίγο κάτω από το γκρίλλ.

Τι πρέπει να αποφεύγετε;

Οποιοδήποτε είδος κρέατος με πάχος, κεφτέ ή μπιφτέκι από κιμά με πάχος, μπέϊκον, αλλαντικά, λουκάνικα ή κρέατα σε κονσέρβα.

-Πάπια, χήνα και πέτσες από άλλα πουλερικά.

-Τα εντόσθια περιέχουν πολύ υψηλό ποσοστό χοληστερίνης. Επειδή όμως το συκώτι περιέχει πολλές βιταμίνες και σίδηρο, μπορείτε να πάρετε 100 γρ. αντί κρέατος μια φορά την εβδομάδα.

-Αυγοτάραχο, ταραμά, χαβιάρι.

-Κρόκους αυγού. Περιορίστε τους σε 2 την εβδομάδα, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που θα περιέχονται στις άλλες τροφές που θα πάρετε (κέϊκς, γλυκίσματα κ.λ.π).
-Μη αποβουτυρωμένο γάλα και τα προϊόντα του: Γάλα σοκολάτα, γάλα κονσέρβας μη αποβουτυρωμένο, βούτυρο.

-Τα λίπη γενικά. Βούτυρο, λαρδί, αλλαντικά, πάχος οιουδήποτε είδους κρέατος.

-Ψωμιά, μπισκότα, κέϊκς, κράκερ κ.λ.π κατασκευασμένα με αυγό και γάλα.

-Καρύδες και γάλα καρύδας, έτοιμα κέϊκς, μπισκότα, τούρτες, πουτίγκες, παγωτό, τσιπς.

Τι μπορείτε να καταναλώνετε;

-Λαχανικά, όσπρια, φρούτα, δημητριακά.

-Ψάρια άφθονα.

-Κοτόπουλο άπαχο χωρίς πέτσα.

-Ισχνό μοσχάρι, αρνί ή χοιρινό, μια μερίδα των 60 γρ. (μαγειρεμένο) μέχρι τρεις φορές την εβδομάδα.

-Αυγά μέχρι 2 κρόκους την εβδομάδα. Τα ασπράδια ελεύθερα.

-Όλα τα μπαχαρικά.

-Μουστάρδα, ξύδι.

-Γλυκά που δεν περιέχουν αυγά ή βούτυρο.

-Μαρμελάδες, μέλι.

Τα οινοπνευματώδη επιτρέπονται;

Μόνο σε μικρές ποσότητες μέχρι τρία ποτά την ημέρα που αντιστοιχούν σε 35 κ.ε. καθαρό οινόπνευμα. Τρία ποτήρια κρασί ή τρία ποτά μεγέθους μπαρ. οι γυναίκες μία δόση λιγότερο.

Οι ζάχαρες και οι αμυλούχες τροφές επιτρέπονται;

Δεν αυξάνουν τη χοληστερίνη, αν και μπορεί να αυξήσουν τα τριγλυκερίδια. Ωστόσο, αντί για ζαχαρούχες (γλυκά) και αμυλούχες (από αλεύρι) τροφές, συνιστούμε φρούτα, όσπρια και λαχανικά που περιέχουν διαφορετικής σύνθεσης ζάχαρα και υδατάνθρακες, όπως πεκτίνες (ζελέ) που μπορεί να μειώνουν τη χοληστερίνη, χωρίς να αυξάνουν τα τριγλυκερίδια. συνιστούμε επίσης ξηρούς καρπούς, ιδίως όχι αλατισμένους. οι τροφές αυτές είναι επίσης ευεργετικές για τη λειτουργία του πεπτικού συστήματος.

Προσοχή όταν υπάρχει παχυσαρκία

Εάν πρέπει να αδυνατίσετε, θα πρέπει να ακολουθήσετε ειδική δίαιτα με μετρημένες ποσότητες για κάθε φαγώσιμο. στη δίαιτα αυτή θα περιορισθεί η ποσότητα του λαδιού και δραστικά οι ζαχαρούχες και αμυλούχες τροφές.

Ο τρόπος του μαγειρέματος έχει σημασία;

Σημασία έχει η σύνθεση της τροφής και όχι το μαγείρεμα. Ωστόσο, συνιστούμε να αποφεύγονται τα τηγανητά και να μη παραβράζονται τα λαχανικά. Για να γίνεται το φαγητό γευστικό, μπορεί να χρησιμοποιηθούν όλων των ειδών τα μυρωδικά και μπαχαρικά όπως ρίγανη, δυόσμος, βασιλικός, δενδρολίβανο, μαντζουράνα, μουστάρδα, κάρυ κ.λ.π. Επίσης μπορεί να γίνουν σάλτσες με βάση το λάδι, λεμόνι, ξύδι, κρασί κ.α.

Υπάρχουν σήμερα εκατοντάδες γευστικές συνταγές που ταιριάζουν στις            παραπάνω συστάσεις.

Πότε πρέπει να αρχίσω να παίρνω φάρμακα για τη χοληστερίνη ;

Ο γιατρός θα αποφασίσει τη χορήγηση φαρμάκων, όχι μόνο με βάση την τιμή της LDL και της ολικής χοληστερίνης, αλλά αφού υπολογίσει τον ολικό καρδιαγγειακό κίνδυνο με βάση άλλους παράγοντες όπως αρτηριακή πίεση, το σάκχαρο και το κάπνισμα καθώς και αν έχουν εκδηλωθεί νόσοι, όπως στεφανιαία καρδιοπάθεια.

Τα φάρμακα της χοληστερίνης βλάπτουν  το συκώτι ;

Τα φάρμακα της χοληστερίνης ιδιαίτερα της κατηγορίας γνωστής ως στατίνες είναι από τα πιο ασφαλή φάρμακα δοκιμασμένα σε εκατομμύρια ασθενείς με ελάχιστες παρενέργειες. Μια σπάνια παρενέργεια είναι η αύξηση των ηπατικών ενζύμων (τρανσαμινασών) που όμως δεν είναι επικίνδυνη, και ο γιατρός που παρακολουθεί τη θεραπεία σας παίρνει τα κατάλληλα μέτρα. Μια ακόμα πιο σπάνια παρενέργεια είναι μυϊκοί πόνοι από βλάβη των μυών. στις σπάνιες περιπτώσεις που η παρενέργεια αυτή έχει παρατηρηθεί, οι στατίνες είχαν χορηγηθεί μαζί με ορισμένα άλλα φάρμακα. Πρέπει γι αυτό να αναφέρετε στο γιατρό  σας ποιά φάρμακα παίρνετε όταν σας χορηγεί ένα καινούργιο φάρμακο καθώς και εάν παρουσιάσετε μυαλγίες.

Πάντως εκεί που υπάρχει ένδειξη, το όφελος από τη μείωση της χοληστερίνης σε παραπάνω χρόνια ζωής και αποφυγή των επιπλοκών της αθηροσκλήρωσης ξεπερνάει, κατά πάρα πολύ, τον ελάχιστο κίνδυνο από τις παρενέργειες των φαρμάκων.

Δεν υπάρχει κίνδυνος από την υπερβολική μείωση της χοληστερίνης;

Απολύτως κανένας. οι αρχικές επιφυλάξεις έχουν με βεβαιότητα διαψευσθεί μετά από πολλές δεκάδες χιλιάδες ασθενών στους οποίους έγινε πολύ μεγάλη μείωση της χοληστερίνης, πράγμα που σήμερα στοχεύουμε σε άτομα με εκδηλωμένη νόσο, όπως μετά έμφραγμα. Άλλωστε υπάρχουν ανθρώπινες κοινότητες με πολύ χαμηλή χοληστερίνη λόγω του τρόπου ζωής με σχεδόν μηδέν συχνότητα αθηροσκληρωτικών επιπλοκών.

Τι άλλο πρέπει να ξέρω;

Επειδή κυκλοφορούν πολλοί μύθοι γραμμένοι ακόμα και σε «σοβαρά» έντυπα, για οτιδήποτε άλλο θέλετε να ξέρετε, ρωτήστε το γιατρό σας.